Vijf inzichten uit Stockholm die ons anders naar ouderenzorg laten kijken
Tijdens een studiereis naar Stockholm gingen Vlaamse zorgdirecteurs en managers kijken hoe Zweden ouderenzorg Stockholm organiseert. Wat valt op wanneer je een ander zorgsysteem van dichtbij bekijkt? En welke inzichten nemen we mee naar Vlaanderen?
Het initiatief voor deze studiereis kwam vanuit de werkgroep TOI (Thuiszorg Ondersteunende Initiatieven). In4Care organiseerde de studiereis samen met Zorg Educatie Centrum vzw.
Studietrips zoals deze zijn geen zoektocht naar wie het beter doet. Ze zijn een manier om andere keuzes te zien.
Hoe organiseren zij ouderenzorg Stockholm? Welke principes sturen hun systeem? En wat betekent dat voor hoe wij zorg in Vlaanderen verder vormgeven?
Vooruitgang in zorg ontstaat zelden alleen. Ze groeit wanneer mensen uit het veld samen kijken, vragen stellen en inzichten delen.
1. Zorg als onderdeel van het dagelijks leven
Onze eerste stop was Stiftelsen Stora Sköndal, een campus waar wonen, zorg, onderwijs en onderzoek samenkomen.
Wat daar meteen opvalt, is hoe sterk zorg ingebed is in het dagelijkse leven. Generaties leven er samen. Ontmoeting, wonen en ondersteuning lopen door elkaar.
De organisatie van ouderenzorg in Zweden is als volgt opgebouwd:
De nationale overheid bepaalt het kader.
Regio’s organiseren de gezondheidszorg.
Gemeenten nemen de regie over de ouderenzorg.
Die lokale verantwoordelijkheid maakt een verschil. Beslissingen worden dicht bij de burger genomen en zorg wordt zichtbaar in de leefomgeving.
Iedereen ouder dan 65 kan zorg aanvragen. De beoordeling gebeurt op basis van noden en leidt tot een individueel zorgplan. Van thuiszorg en dagactiviteiten tot woonzorg en ontmoetingsplekken: de dienstverlening is breed en sluit aan bij het dagelijks leven van mensen.
Wanneer je dat bekijkt vanuit Vlaams perspectief, valt vooral de samenhang op. Ook bij ons groeit de overtuiging dat zorg breder moet zijn dan zorg alleen. Maar vaak werken we nog in gescheiden systemen.
Hier zien we een andere logica: duidelijke keuzes, heldere verantwoordelijkheden en organisatie dicht bij de burger.
2. Zorg organiseren rond de mens
Op de tweede dag kwam een fundamentele vraag naar boven:
Organiseren we zorg rond het systeem, of rond de zorgvrager?
In de voormiddag bezochten we het ARC – Aging Research Center van het Karolinska Institutet. Daar wordt onderzoek gedaan naar ouderenzorg, cognitieve achteruitgang en hoe mensen doorheen het zorgsysteem navigeren.
Wat daarbij opvalt, is hoeveel data er beschikbaar is en hoe sterk men inzet op evidence-based onderzoek. Die combinatie van uitgebreide databronnen en academisch onderzoek maakt het mogelijk om zorgbeleid en zorgpraktijk voortdurend te evalueren en bij te sturen.
In de namiddag zagen we hoe die visie zich vertaalt naar de praktijk bij Stiftelsen Silviahemmet, een internationaal referentiecentrum voor dementiezorg.
Een aantal principes springen eruit.
- De zorgvrager bepaalt het ritme. Activiteiten en bezoeken worden afgestemd op de bewoners, niet omgekeerd.
- Medewerkers krijgen gespecialiseerde expertise. De zogenaamde Silvia Sisters zijn zorgprofessionals die een specifieke opleiding en certificering volgen in dementiezorg.
- Reflectie is structureel onderdeel van het werk. Via intervisie en groepsreflectie worden ervaringen gedeeld en fouten bespreekbaar gemaakt.
- Zelfs de fysieke omgeving wordt mee ontworpen. Zo wordt er bijvoorbeeld samengewerkt met IKEA rond dementievriendelijke inrichting van ruimtes.
Wat hier duidelijk wordt: persoonsgerichte zorg zit niet alleen in beleid of structuren. Ze zit in de dagelijkse keuzes van hoe zorg georganiseerd wordt.
3. De omgeving als stille zorgverlener
Tijdens de laatste dag ging het niet alleen over zorg, maar ook over de ruimtes waarin zorg gebeurt.
Bij White Arkitekter zagen we hoe architectuur bewust wordt ingezet om zorg te ondersteunen.
Geen spectaculaire ingrepen, maar doordachte keuzes:
- lage ramen zodat ook patiënten in bed zicht hebben op buiten en natuur
- terrassen aan kamers waar familie welkom is
- sociale trappen en gedeelde ruimtes die ontmoeting stimuleren
- warme materialen zoals hout die huiselijkheid combineren met hygiënische vereisten
- kleurgebruik dat ziekenhuizen minder klinisch maakt
De boodschap was helder: de omgeving waarin zorg plaatsvindt beïnvloedt herstel, ontmoeting en welzijn.
4. Technologie die ondersteunt
Ook digitale oplossingen kwamen aan bod.
Bij Curoflow zagen we hoe digitale triage en videoconsultaties patiënten, families en zorgteams beter met elkaar verbinden en administratieve ruis verminderen. Interessant aan deze organisatie is dat hun medewerkers zorgprofessionals zijn en zelf in het werkveld stonden.
Met Dosell maakten we kennis met een slimme medicatiedispenser voor thuisgebruik. Het toestel helpt therapietrouw verhogen, medicatiefouten verminderen en kan het aantal huisbezoeken beperken.
Geen grote futuristische systemen, maar gerichte oplossingen die het werk van zorgprofessionals ondersteunen.
5. De Zweedse logica: Fika
Tijdens de reis viel nog iets op. Het woord Fika kwam bijna elke dag terug.
Fika is het Zweedse ritueel waarbij mensen bewust tijd nemen voor koffie, iets lekkers en vooral voor elkaar.
Het lijkt een klein cultureel detail. Maar misschien zit daar ook een stukje van hun zorgcultuur in: ruimte maken voor ontmoeting, voor gesprek en voor verbinding.
En misschien is dat wel de belangrijkste les van deze studiereis.
Want uiteindelijk gaat vooruitgang in zorg niet alleen over systemen, technologie of gebouwen.
Ze begint bij mensen die samen kijken, vragen stellen en bereid zijn om anders te denken.
Soms moet je daarvoor gewoon even uit je eigen systeem stappen.
Wat ook opvalt wanneer je vergelijkt? De kracht van de sector in Vlaanderen 👏
Tegelijk maakt zo’n studiereis ook iets anders duidelijk. Hoeveel er in Vlaanderen al gebeurt.
Met vaak beperktere middelen en complexere structuren zetten zorgorganisaties elke dag sterke initiatieven neer. Innovaties ontstaan bij ons vaak vanuit de praktijk: vanuit zorgverleners, organisaties en samenwerkingen die oplossingen zoeken voor concrete uitdagingen.
De bezoeken in Stockholm tonen inspirerende voorbeelden. Maar ze bevestigen ook iets anders: dat er in Vlaanderen enorm veel expertise, engagement en creativiteit aanwezig is in de zorg.
Misschien ligt de grootste uitdaging dus niet alleen in nieuwe ideeën vinden, maar ook in ruimte creëren zodat sterke initiatieven kunnen groeien en elkaar versterken.
Mogelijks relevante artikels
Er werden geen gerelateerde artikels gevonden.